Metoda EEG Biofeedback

EEG Biofeedback, inaczej neurofeedback, to technika treningowa oparta na analizie fal mózgowych za pomocą elektroencefalografii (EEG). Umożliwia ona osobie trenowanie swojej aktywności mózgowej poprzez sprzężenie zwrotne (biofeedback) w czasie rzeczywistym.

Jak to działa?

Na głowie pacjenta umieszczane są elektrody, które rejestrują fale mózgowe generowane przez różne obszary mózgu. Aktywność ta jest analizowana pod kątem dominujących fal takich jak delta, theta, alfa, SMR, beta1, beta2, w określonych sytuacjach. Pacjent wykonując zadane przez terapeutę ćwiczenia, otrzymuje natychmiastową informację zwrotną o swoich falach mózgowych w formie wizualnej, np. wykresów, animacji lub dźwięków. Jeśli animacja przebiega płynnie i bez zakłóceń, oznacza to, iż pacjent panuje nad swoimi falami mózgowymi, wybranymi do treningu przez terapeutę. Pacjent dzięki temu uczy się, jak zmieniać swoją aktywność mózgu w celu osiągnięcia pożądanego stanu np. relaksacji i skupienia. Regularne sesje pozwalają na utrwalenie nowych wzorców pracy mózgu. Z czasem mózg "uczy się", jak samodzielnie regulować swoją aktywność bez konieczności dalszego stosowania urządzenia.

Cel EEG Biofeedback

Celem EEG Biofeedback jest normalizacja EEG oraz kształtowanie zdolności samoregulacyjnych organizmu. Metoda wykorzystuje warunkowanie instrumentalne i plastyczność mózgu. Pod wpływem ćwiczeń tworzą się w mózgu nowe połączenia nerwowe.

Metoda ta była stosowana początkowo przez NASA jako trening dla astronautów. Następnie wykorzystywana w profesjonalnych treningach sportowców. Obecnie szeroko dostępna również w Polsce. Od 2006 r. znaleźć ją można w wielu publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno– pedagogicznych oraz szkolnych i prywatnych gabinetach terapeutycznych. Wówczas to Ministerstwo Edukacji Narodowej, we współpracy z Unią Europejską, zrealizowało projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, mający na celu wyposażenie publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych i placówek edukacyjnych w specjalistyczny sprzęt do terapii metodą EEG Biofeedback.

Zalety metody EEG Biofeedback

Metoda nie wymaga stosowania leków ani ingerencji w organizm. Jest nieinwazyjna i bezbolesna. Trening jest dostosowywany do specyficznych potrzeb i wzorców aktywności mózgowej danej osoby a więc terapia jest zindywidualizowana. W odróżnieniu od leków, po zakończonej terapii, wypracowane i wyćwiczone efekty są trwałe. Można stosować terapię „przypominającą” w celu utrzymania efektów na stałe.

W Polsce metoda EEG Biofeedback, choć jest procedurą medyczną, nie jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Etapy sesji terapeutycznej

1

Okres adaptacyjny

Rozluźnienie, wyciszenie, ustalenie samopoczucia pacjenta, ćwiczenia oddechowe, inne ćwiczenia ruchowe synchronizujące pracę półkul mózgowych (Czas trwania: 5-6 minut)

2

Zakładanie elektrod

Na skórze głowy pacjenta umieszczane są niewielkie elektrody, które rejestrują fale mózgowe. Elektrody przyklejane są za pomocą specjalnej pasty przewodzącej, co zapewnia dobrą impedancję. Wcześniej miejsca te należy oczyścić przy pomocy innej pasty. Oczyścić trzeba również płatki uszu, do których przyczepiane są „żabki” uziemiające, sprawdzenie impedancji (Czas trwania: 5-6 minut)

3

Sesja
właściwa

Treningi w sekwencjach: pacjent siedzi wygodnie na rozłożonym fotelu i wykonuje zaplanowane ćwiczenia (Czas trwania: 30-35 minut)

4

Zakończenie sesji i krótkie omówienie

Relaks i wyciszenie, pacjent może chwilę odpocząć przed opuszczeniem gabinetu, zwłaszcza jeśli sesja była intensywna (Czas trwania: 5-6 minut)

Dla kogo jest EEG Biofeedback?

Metoda EEG Biofeedback jest odpowiednia dla dzieci od 6 roku życia, młodzieży, dorosłych oraz seniorów, którzy chcą poprawić swoje funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne lub neurologiczne.

Terapia skierowana jest do dzieci i młodzieży, które mają:

ADHD (nadpobudliwość)
ADD (problemy z koncentracją i utrzymaniem uwagi)
trudności szkolne
lęki
depresję
agresywne zachowania
bóle głowy
zaburzenia snu
stres
słabą pamięć
spektrum autyzmu

Z terapii EEG Biofeedback mogą korzystać osoby, które pragną poprawić efektywność pracy swojego mózgu. Chcą np.:

poprawić szybkość uczenia się
przygotować do ważnych egzaminów
poprawić wydajność w pracy
zwiększyć kreatywność
poprawić napięcie mięśni
wyciszyć się i uspokoić
poprawić odporność immunologiczną

EEG Biofeedback wskazany jest dla seniorów cierpiących na:

lekkie zmiany demencyjne
problemy z pamięcią (np. zapominanie, roztargnienie, zapominanie słów)
zmiany otępienne (np. problemy z koncentracją i logicznym myśleniem, trudności w orientacji przestrzennej)
zmiany w zachowaniu takie jak apatia, agresja, wycofanie
trudności w komunikacji (np. powtarzanie tych samych pytań)

Przeciwskazania

Protokoły terapeutyczne stosowane w metodzie EEG Biofeedback nie znajdują zastosowania u osób o następującej charakterystyce:

dzieci do 6 roku życia,
upośledzenie umysłowe,
obecność innych symptomów medycznych lub psychiatrycznych, które także zakłócają koncentrację i kontrolę zachowania,
uzależnienie od substancji psychoaktywnych,
rodziny, w których kryzys małżeński uniemożliwia prawidłowy przebieg terapii.

Ile sesji EEG Biofeedback należy wykonać?

Liczba sesji EEG Biofeedback zależy od kilku czynników, takich jak cel terapii, indywidualne potrzeby pacjenta oraz jego reakcja na trening.

Prezentujemy obok przykładowe zalecenia:

ADHD – 40 - 60 sesji,
ADD, problemy z nauką – zwykle 20 - 40 sesji, czasem więcej,
redukcja stresu, poprawa koncentracji i relaksacji– około 10 - 20 sesji,
zaburzenia lękowe, depresja – zwykle 20 - 60 sesji, w zależności od stopnia nasilenia objawów,
poprawa wydajności umysłowej np. do egzaminów, lub u osób pracujących umysłowo (menagerów, księgowych, nauczycieli, lekarzy, muzyków) – 10 - 20 sesji,

Efekty neurofeedbacku pojawiają się stopniowo. Mózg "uczy się" nowych wzorców aktywności z każdą sesją. U różnych osób przebiega to w różnym tempie, dlatego nie można na wstępie określić jednoznacznie, jaka ilość sesji będzie konieczna. Odpowiedź uzyskamy w trakcie trwania terapii, po kolejnej diagnozie i analizie częstotliwości poszczególnych fal mózgowych oraz po obserwacji trendów.

Każda sesja trwa zazwyczaj 45 minut i powinna być wykonywana regularnie (np. 2–3 razy w tygodniu). Realia ekonomiczne są jednak takie, że sesje odbywają się najczęściej raz w tygodniu, dlatego na pierwsze efekty trzeba czekać dłużej.

Etapy terapii metodą EEG Biofeedback

Diagnoza

Kluczową sprawą dla skuteczności terapii jest diagnoza. Diagnoza składa się z wywiadu z pacjentem lub jego opiekunami, w celu określenia problemów, objawów i celów terapii. Służy do tego arkusz wywiadu. Drugim etapem diagnozy jest wykonanie sesji skryptowej.

Analiza dokumentacji

Następnie, jeśli istnieje, dokonywana jest analiza dokumentacji medycznej oraz wcześniejszych diagnoz psychologicznych i pedagogicznych. Zanim zostanie wykonane mapowanie EEG w celu oceny aktywności fal mózgowych i określenia obszarów wymagających treningu, należy przedstawić zaświadczenie lekarskie zawierające wskazanie do terapii metodą EEG Biofeedback lub opcjonalnie zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań do terapii (dotyczy osób małoletnich).

Ustalenie planu terapii

Później następuje ustalenie indywidualnego planu terapii. Na podstawie wyników diagnozy (sesji skryptowej) określa się cele terapii, np. poprawa koncentracji, redukcja stresu, kontrola emocji.

Wybór protokołu treningowego

W kolejnym kroku następuje wybór protokołu treningowego – określenie parametrów EEG, które będą wzmacniane lub hamowane oraz ustalenie częstotliwości sesji do potrzeb i możliwości pacjenta.

Regularne sesje treningowe

Kolejnym etapem są regularne sesje treningowe według ustalonego harmonogramu oraz bieżące monitorowanie aktywności mózgowej za pomocą elektrod i sprzętu EEG. Stopniowe zwiększanie poziomu trudności i dostosowywanie protokołów w zależności od postępów. Na bieżąco odbywa się regularna analiza wyników treningu i ewentualne modyfikacje planu terapeutycznego. Zawsze istnieje możliwość powtórnego badania EEG (wykonanie sesji skryptowej) w celu oceny zmian w aktywności mózgu oraz oceny trendów.

Konsultacje

Elementem koniecznym są również konsultacje z pacjentem lub jego opiekunami, dotyczące zmian w funkcjonowaniu codziennym.

Zakończenie terapii

Ostatnim etapem jest zakończenie terapii i ostateczna ocena jej efektów. Pacjent otrzymuje zalecenia dotyczące dalszej pracy nad utrzymaniem wyników np. stosowanie technik relaksacyjnych, ćwiczeń wspomagających lub oddechowych. W razie potrzeby można planować sesje „przypominające” lub dodatkowe wsparcie terapeutyczne u innych specjalistów.

Jak wygląda sesja dla dziecka

Przyjazna atmosfera: Terapia dla dzieci odbywa się w formie zabawy, co sprawia, że sesja jest dla nich przyjemna i angażująca. Mogą sterować postacią w grze za pomocą "siły mózgu" lub oglądać kreskówki, które reagują na ich koncentrację.