parallax background

Metoda EEG Biofeedback

Metoda EEG Biofeedback

EEG Biofeedback, inaczej neurofeedback, to technika treningowa oparta na analizie fal mózgowych za pomocą elektroencefalografii (EEG). Umożliwia ona osobie trenowanie swojej aktywności mózgowej poprzez sprzężenie zwrotne (biofeedback) w czasie rzeczywistym.

Jak to działa?

Na głowie pacjenta umieszczane są elektrody, które rejestrują fale mózgowe generowane przez różne obszary mózgu. Aktywność ta jest analizowana pod kątem dominujących fal takich jak delta, theta, alfa, SMR, beta1, beta2, w określonych sytuacjach. Pacjent wykonując zadane przez terapeutę ćwiczenia, otrzymuje natychmiastową informację zwrotną o swoich falach mózgowych w formie wizualnej, np. wykresów, animacji lub dźwięków. Jeśli animacja przebiega płynnie i bez zakłóceń, oznacza to, iż pacjent panuje nad swoimi falami mózgowymi, wybranymi do treningu przez terapeutę. Pacjent dzięki temu uczy się, jak zmieniać swoją aktywność mózgu w celu osiągnięcia pożądanego stanu np. relaksacji i skupienia. Regularne sesje pozwalają na utrwalenie nowych wzorców pracy mózgu. Z czasem mózg "uczy się", jak samodzielnie regulować swoją aktywność bez konieczności dalszego stosowania urządzenia.

Cel EEG Biofeedback

Celem EEG Biofeedback jest normalizacja EEG oraz kształtowanie zdolności samoregulacyjnych organizmu. Metoda wykorzystuje warunkowanie instrumentalne i neuroplastyczność mózgu. Pod wpływem ćwiczeń tworzą się nowe połączenia nerwowe.

dMetoda ta była stosowana już w latach 60. XX wieku przez NASA w Stanach Zjednoczonych, do trenowania astronautów by budować u nich odporność na stres. Wykorzystywana jest również  w profesjonalnych treningach sportowców w celu radzenia sobie z emocjami i ćwiczenia odporności psychicznej. Obecnie jest szeroko dostępna również w Polsce. Od 2006 r. znaleźć ją można w wielu publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno– pedagogicznych oraz szkolnych i prywatnych gabinetach terapeutycznych. Wówczas to Ministerstwo Edukacji Narodowej, we współpracy z Unią Europejską, zrealizowało projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, mający na celu wyposażenie publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych i placówek edukacyjnych w specjalistyczny sprzęt do terapii metodą EEG Biofeedback.

Zalety metody EEG Biofeedback

Metoda nie wymaga stosowania leków ani ingerencji w organizm. Jest nieinwazyjna i bezbolesna. Trening jest dostosowywany do specyficznych potrzeb i wzorców aktywności mózgowej danej osoby a więc terapia jest zindywidualizowana. W odróżnieniu od leków, po zakończonej terapii, wypracowane i wyćwiczone efekty są trwałe. Można stosować terapię „przypominającą” w celu utrzymania efektów na stałe.

W Polsce metoda EEG Biofeedback, choć jest procedurą medyczną, nie jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Etapy sesji terapeutycznej

1

Wstęp

Rozluźnienie, wyciszenie, ustalenie samopoczucia pacjenta, zadbanie o potrzeby fizjologiczne, ćwiczenia oddechowe, inne ćwiczenia ruchowe synchronizujące pracę półkul mózgowych. (czas trwania: 5-6 minut)

2

Zakładanie elektrod

Na skórze głowy pacjenta umieszczane są niewielkie elektrody, które rejestrują fale mózgowe. Elektrody przyklejane są za pomocą specjalnej pasty przewodzącej, co zapewnia dobrą impedancję. Wcześniej miejsca te należy oczyścić przy pomocy innej pasty. Oczyścić trzeba również płatki uszu, do których przyczepiane są „żabki” uziemiające. Na koniec następuje sprawdzenie impedancji, jeśli przewodzenie jest dobre można przystąpić do treningu. Jeśli nie, należy ponownie założyć elektrody i znów sprawdzić przewodzenie skóry. (czas trwania: 5-10 minut)

3

Trening, sesja właściwa

Treningi w sekwencjach: pacjent siedzi wygodnie na rozłożonym fotelu i wykonuje zaplanowane ćwiczenia. Najczęściej jest to 5-6 animacji, filmików, które trwają 3-4 minuty. Po każdej sekwencji następuje krótki odpoczynek. Dziecko między animacjami jest wzmacniane pozytywnie pochwałami i punktami. Po 5 sesjach następuje podniesienie poziomu trudności ćwiczeń. (czas trwania: 35-40 minut)

4

Zakończenie sesji i krótkie omówienie wyników

Relaks i wyciszenie, pacjent może chwilę odpocząć przed opuszczeniem gabinetu, zwłaszcza jeśli sesja była intensywna. Następuje omówienie ćwiczeń oraz wyników danej sesji poprzez podliczenie punktów i nagrody z "kufra skarbów". Sprawy organizacyjne dotyczące kolejnego spotkania. (czas trwania: 5-6 minut)

Dla kogo jest EEG Biofeedback?

Metoda EEG Biofeedback jest odpowiednia dla dzieci od 6 roku życia, młodzieży, dorosłych oraz seniorów, którzy chcą poprawić swoje funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne lub neurologiczne.

Terapia skierowana jest do dzieci i młodzieży, które mają:
  • ADHD (nadpobudliwość),
  • ADD (problemy z koncentracją i utrzymaniem uwagi),
  • trudności szkolne,
  • lęki,
  • depresję,
  • agresywne zachowania, napady złości,
  • bóle głowy,
  • zaburzenia snu,
  • stres,
  • słabą pamięć,
  • spektrum autyzmu.
Z terapii EEG Biofeedback mogą korzystać osoby, które pragną poprawić efektywność pracy swojego mózgu. Chcą np.:
  • poprawić szybkość uczenia się,
  • przygotować się do ważnych egzaminów,
  • poprawić wydajność w pracy,
  • zwiększyć kreatywność,
  • poprawić napięcie mięśni,
  • wyciszyć się i uspokoić,
  • poprawić odporność immunologiczną.
EEG Biofeedback wskazany jest dla seniorów cierpiących na:
  • lekkie zmiany demencyjne,
  • problemy z pamięcią (np. zapominanie, roztargnienie, rozkojarzenie),
  • lekkie zmiany otępienne (np. problemy z koncentracją i logicznym myśleniem, trudności w orientacji przestrzennej i czasowej),
  • zmiany w zachowaniu takie jak apatia, agresja, wycofanie,
  • trudności w komunikacji (np. powtarzanie tych samych pytań, splątanie).

Przeciwskazania

Protokoły terapeutyczne stosowane w metodzie EEG Biofeedback nie znajdują zastosowania u osób o następującej charakterystyce:

  • dzieci do 6 roku życia,
  • upośledzenie umysłowe,
  • obecność innych symptomów medycznych lub psychiatrycznych, które także zakłócają koncentrację i kontrolę zachowania,
  • uzależnienie od substancji psychoaktywnych,
  • rodziny, w których kryzys małżeński uniemożliwia prawidłowy przebieg terapii dziecka.

Ile sesji EEG Biofeedback należy wykonać?

Liczba sesji EEG Biofeedback zależy od kilku czynników, takich jak cel terapii, indywidualne potrzeby pacjenta oraz jego reakcja na trening.

Prezentujemy obok przykładowe zalecenia:

  • ADHD – 20 - 60 sesji,
  • ADD, problemy z nauką – zwykle 20 - 40 sesji, czasem więcej,
  • redukcja stresu, poprawa koncentracji i relaksacji– około 10 - 20 sesji,
  • zaburzenia lękowe, depresja – zwykle 20 - 60 sesji, w zależności od stopnia nasilenia objawów,
  • poprawa wydajności umysłowej np. do egzaminów, lub u osób pracujących umysłowo (menagerów, księgowych, nauczycieli, lekarzy, muzyków) – 10 - 20 sesji,

Efekty neurofeedbacku pojawiają się stopniowo. Mózg "uczy się" nowych wzorców aktywności z każdą sesją. U różnych osób przebiega to w różnym tempie, dlatego nie można na wstępie określić  jednoznacznie, jaka ilość sesji będzie konieczna. Odpowiedź uzyskamy w trakcie trwania terapii, po kolejnej diagnozie i analizie częstotliwości poszczególnych fal mózgowych oraz po obserwacji trendów.

Treningi powinny odbywać się regularnie (np. 2–3 razy w tygodniu). Praktyka pedagogiczna pokazuje jednak, że sesje odbywają się najczęściej raz w tygodniu, dlatego na pierwsze efekty trzeba czekać dłużej.

Etapy terapii metodą EEG Biofeedback

Diagnoza
Kluczową sprawą dla skuteczności terapii jest diagnoza. Diagnoza składa się z wywiadu z pacjentem lub jego opiekunami, w celu określenia problemów, objawów i oczekiwań wobec terapii. Służy do tego arkusz wywiadu. Jeśli jest inna dokumentacja psychologiczno - pedagogiczna, dokonywana jest jej analiza. Kolejnym etapem diagnozy jest wykonanie sesji skryptowej. Zanim jednak zostanie wykonane mapowanie EEG w celu oceny aktywności fal mózgowych i określenia obszarów wymagających treningu, rodzic musi przedstawić zaświadczenie lekarskie zawierające wskazanie do terapii metodą EEG Biofeedback lub opcjonalnie zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań do terapii (dotyczy osób małoletnich). Takie zaświadczenia najczęściej wydają lekarze neurologii i psychiatrii. Jeśli np. w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego znajduje się zalecenie takiej terapii - zaświadczenie lekarskie nie jest konieczne.
Ustalenie planu terapii
Na podstawie danych pozyskanych z diagnozy, następuje ustalenie indywidualnego planu terapii. Określane są cele terapii, np. poprawa koncentracji, redukcja stresu, kontrola emocji. Wyniki pozyskane podczas diagnozy, porównywane są ze standardowymi danymi dla normy wiekowej.
Wybór protokołu treningowego
W kolejnym kroku następuje wybór protokołu treningowego – określenie parametrów EEG, które będą wzmacniane lub hamowane oraz ustalenie częstotliwości sesji do potrzeb i możliwości pacjenta.
Regularne sesje treningowe
Kolejnym etapem są regularne sesje treningowe według ustalonego harmonogramu oraz bieżące monitorowanie aktywności mózgowej za pomocą elektrod i sprzętu EEG. Stopniowe zwiększanie poziomu trudności i dostosowywanie protokołów w zależności od postępów. Na bieżąco odbywa się regularna analiza wyników treningu i ewentualne modyfikacje planu terapeutycznego. Zawsze istnieje możliwość powtórnego badania EEG (wykonanie sesji skryptowej) w celu oceny zmian w aktywności mózgu oraz oceny trendów.
Konsultacje
Elementem koniecznym są również konsultacje z pacjentem lub/i jego opiekunami, dotyczące zmian w funkcjonowaniu codziennym.
Zakończenie terapii
Ostatnim etapem jest zakończenie terapii i ostateczna ocena jej efektów. Pacjent otrzymuje zalecenia dotyczące dalszej pracy nad utrzymaniem wyników np. stosowanie technik relaksacyjnych, ćwiczeń wspomagających lub oddechowych. W razie potrzeby można zaplanować sesje „przypominające” lub dodatkowe wsparcie terapeutyczne u innych specjalistów.

Jak wygląda sesja dla dziecka

Przyjazna atmosfera: Terapia dla dzieci odbywa się w formie zabawy, co sprawia, że sesja jest dla nich przyjemna i angażująca. Mogą sterować postacią w grze za pomocą "siły umysłu" lub oglądać kreskówki, które reagują na ich koncentrację.